در دوره معاصر یکی از بهترین و مناسب ترین بازارها، بازار بورس می باشد. این بازار مزیت های زیادی دارد و از این رو، اکثریت افراد علاقه مند به فعالیت در آن هستند. یکی از اصلی ترین و بارزترین ویژگی که این بازار، دارد، نوسان قیمت ها در آن می باشد. اساسا بر این مبنا است که سود و زیان در این بازار به وجود می آید. یعنی نوسان قیمت ها سبب سود کردن برخی و یا ضرر برخی دیگر می شود. برای این که چرایی و دلیل سود و زیان را بهتر بتوان تشخیص داد، باید با مفهوم نوسان آشنایی داشت.

آشنایی با مفهوم دامنه نوسان

یکی از مهمترین و اصلی ترین وظایفی که نهاد ناظر بازار سرمایه بر عهده دارند، نظارت و کنترل بر نوسان های زیاد در بازار می باشد. نوسان در بازار بر اساس میزان عرضه و تقاضا و همچنین قیمت ها مشخص می شود.

برای سرمایه گذاری امروزه مردم می تواند بازارهای مختلفی انتخاب کنند. در نتیجه یکی از آنها را انتخاب کرده و سرمایه خود را وارد آن نمایند و به این صورت اقدام به تزریق سرمایه خود به بازار کنند. از جمله این بازارها، که برای سرمایه گذاری مناسب و مفید می باشد، بازارهای مالی است. از جمله بازارهای مالی که ریسک زیاد و پیچیدگی های بسیار زیادی دارد، می توان به بازار بورس اشاره کرد. به همین دلیل است که این بازار باید به وسیله نهاد نظارتی بازار سرمایه مورد نظارت باشد و برای آن یکسری محدودیت هایی در نظر گرفته شود. از جمله محدودیت هایی که در این بازار در نظر گرفته می شود، دامنه نوسان قیمت سهم است. در تعریف دامنه نوسان قیمت سهام می توان گفت که این قیمت عاملی است که در آغاز شروع فعالیت بازار بورس و معاملات سهام بر روی قیمت سهم تعیین و تعریف می شود. بنابراین به طور کلی می توان گفت که دامنه نوسان در همه بازارهای بورس جهان تعریف شده است و این دامنه به این منظور تعریف می شود که بتواند نوسانات موجود در بازار را کنترل نماید.

قوانینی برای جلوگیری از تقابل عرضه و تقاضا در بازار وجود وجود دارد. بر این اساس است که دامنه نوسان، توقف معاملاتی و دیگر روش ها بر اساس این قوانین به دست می آید. لذا یکمی از مهم ترین و اصلی ترین قوانین و اصول در بازار بورس دامنه نوسان مجاز نوسان سهام است. این دامنه برای کنترل نوسان قیمت سهم و همچنین برای کاهش تلاطم بازار و جلوگیری از تصمیمات هیجانی سهام داران در نظر گرفته می شود. بنابراین باید گفت که هر یک از سهم های موجود در بازار بورس دارای یک میزان دامنه مجاز نوسان سقف و کف قیمتی است که این سهم می تواند داشته باشد. بنابراین و بدیهی است که قیمت سهام تنها در دمنه ای که تعریف شده است می تواند نوسان داشته باشد.

مزیت های دامنه نوسان

بعد از آشنایی اجمالی با میزان دامنه نوسان سهام این سوال، ایجاد می شود، که آیا دامنه سهام دارای مزیت هایی نیز می باشد. در پاسخ به این سوال و سایر سوالات مشابه باید گفت که دامنه نوسان سهام می تواند مزیت های زیادی به همراه داشته باشد. از جمله این مزیت ها می توان به موارد زیر اشاره نمود.

  • جلوگیری از دستکاری قیمت ها

یکی از مهمترین مزیت های دامنه نوسان قیمت ها، جلوگیری از دست کاری قیمت ها در بازار بورس می باشد. دامنه نوسان اجازه نمی دهد که در هر زمان به صورت دلخواه کسی بتواند قیمت ها را تغییر دهد. به ویژه این که در برخی مواقع این کار از سوی سهامداران بزرگ امکان پذیر است، ولی دامنه نوسان این اجازه را نمی دهد.

  • امکان کشف قیمت واقعی سهام

از دیگر مزیت هایی که دامنه نوسان در بازار بورس دارد، می توان به امکان پیدا کردن و کشف قیمت واقعی سهام را نام برد. به این صورت که وقتی قیمت سهام به حدود نوسان نزدیک می شود، در این صورت معاملات توسط نهاد نظارتی متوقف می شود. به این صورت سهامداران فرصت پیدا می کنند تا در بازار قیمت سهم مدنظر و ارزش واقعی آن بررسی های لازم را انجام دهند. به این صورت مانع از این می توان شد که در آینده نزدیک سهم دچار هیجانات قیمتی شود.

  • کاهش تلاطمات موجود در بازار

در نهایت باید به دیگر مزیت دامنه نوسان اشاره کرد. این مزیت مربوط به کاهش تلاطم های در بازار بوس است. چرا که دامنه مجاز نوسان، می تواند تغییرات قیمتی سهام را محدود کند و به این صورت از به وجود آمدن تغییرات ناگهانی پیشگیری نماید.

معایب دامنه نوسان

بعد از بررسی مزیت هایی که دامنه مجاز نوسان داشت. اکنون باید به بررسی معایب آن نیز پرداخت. مسلما در کنار مزیت هایی که دامنه مجاز نوسان دارد، معایبی هم برای آن متصور است. از جمله این معایب می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • انتقال تلاطم اضافی به روزهای آتی

از جمله معایبی که دامنه مجاز نوسان دارد و می توان به آن اشاره نمود امکان انتقال تلاطم اضافی به روزهای آتی است. چرا که در این حال، قیمت یک سهم در یک روز متوقف می شود و در نتیجه می تواند به روز بعد منتقل شود. چرا که باید توجه داشت، دامنه مجاز نوسان مانع از آزاد شدن قیمت ها می شود. در نتیجه قیمت ها به محدوده های خاصی تمایل دارند.

  • تاخیر در کشف قیمت ها

از دیگر معایبی که برای این منظور می توان برشمرد این است، که بر اساس بررسی ها و تحقیقاتی که انجام شده است، ثابت شده که دامنه نوسان سهم در بازار، موجب تاخیر در کشف قیمت ها می گردد. چرا که در این حالت، قیمت ها نمی توانند به اطلاعاتی که در یک روز منتشر شده اند، واکنش مناسب نشان دهند. به همین دلیل امکان دارد، قیمت های نمایش داده شده در یک روز، قیمت واقعی و درستی نباشند.

استثنائات دامنه نوسان

بعد از بررسی و آشنایی با دامنه نوسان و همچنین مزایا و معایب آن می توان گفت که اکنون زمان بررسی استثنائات موجود در ان می باشد. مسلما دامنه نوسان هم مانند همه چیزهای دیگر، استثناهایی دارد. چرا به صورت روزانه دامنه مجاز نوسان در بازار وجود دارد. اما در برخی از روزها، به علت برخی دلایل و رخ دادها می توان این دامنه نوسان برداشته شود. در نتیجه در این روزها، سهم بدون دامنه نوسان خواهد بود و قیمت ها به این صورت مورد معامله قرار خواهد گرفت.

دامنه نوسان بورس و فرابورس

ر نهایت باید به صورت خلاصه به دامنه نوسان بورس و فرابورس اشاره نمود. در بازار بورس تهران، محدودیتی که بر قیمت سهام در بازار بورس اعمال می شود، مشخص و تعیین شده است. در این بازار مثبت و منفی ۵ درصد نسبت به قیمت پایانی روز قبل دامنه نوسان در نظر گرفته می شود. البته برای حق تقدم سهام دامنه نوسان دو برابر نوسان عادی سهام می باشد. بنابراین در حق تقدم سهام شرکت های بورسی این دامنه به مثبت ۱۰ و تا منفی ۱۰ درصد است. دامنه مجاز نوسان پذیرفته شده در فرابورس هم مانند دامنه نوسان بازار بورس است. از این رو، بین این دو بازار تفاوت زیادی وجود ندارد.

جمع بندی

در نهایت باید گفت که هدف از تعیین دامنه مجاز نوسان برای بازار بورس، جلوگیری از نوسان شدید و سقوط قیمت سهام است. به این صورت می تواند از ضرر و زیان های شدید و همچنین سودهای هنگفت یک شبه جلوگیری کرد.