بسیاری از ما به صورت متناوب کلمه اوراق بهادار را شنیده ایم. حتی برای برخی از ما که در بازارهای مالی و بورس سرمایه گذاری نیز نمی کنیم. اوراق بهادار کلمه آشنایی است. بسیاری از ما از تلویزیون و غیره اوراق بهادار را می شنویم. ولی با این وجود کمتر کسی در مورد اوراق بهادار اطلاعات دقیقی دارد. این اوراق ابزار داد و ستد مالی است. این اوراق ها دارای ارزش های مالی می باشد و امروزه در تنوع انواع مختلف در بازار مورد خرید و فروش قرار می گیرد. در این مطلب به تعریف اوراق بهادار، انواع آن و غیره می پردازیم.

اوراق بهادار

با وجود استفاده زیاد و گسترده از اصطلاح اوراق بهادار وقتی کمتر کسی در مورد آن اطلاعات کافی و لازم دارد. در بسیاری از مواقع که ما این اصطلاح را از تلویزیون و یا سایر رسانه ها می شنویم، اولین سوالی که برایمان ایجاد می شود، این است، که اوراق بهادار چیست و اساسا به چه نوع اوراقی، اوراق بهادار می گویند.

در پاسخ به این سوال و سوالات مشابه باید گفت که، اوراق بهادار به هر نوع ورقه و یا سندی گفته می شود، که از نظر مالی و حقوقی قابل نقل و انتقال برای دارنده و مالک آن باشد. بنابراین اوراق بهادار نوعی ابزار مالی می باشند که قابلیت نقل و انتقال را دارند. بنابراین این اوراق ارزش مالی زیادی دارند. از جمله این اوراق می توان به اوراقی مانند اوراق سهام اشاره کرد. اوراق سهام شامل هر نوع سهام از جمله سهام عادی، ممتاز، حق تقدیم، سهام جایزه، اوراق مشارکت، مشتقات، اختیار معامله و قرار داد آتی و صکوک می شود. بنابراین اوراق بهادار تنوع بالایی دارند و از این رو، طیف گسترده و زیادی را شامل می شوند. همگی این اوراق به نوعی ارزش معامله را برای دارنده و مالک آن به همراه دارد.

انواع اوراق بهادار

با توجه به این نکته که هر ورقه و یا سند دارای ارزش مالی و قابلیت نقل و انتقال را اوراق بهادار می گویند، از این رو، این اوراق دارای انواع زیاد و متنوع می باشند. با این وجود می توان به سه نوع از اوراق بهادار از جمله اوراق بدهی، اوراق حقوق صاحبان سهام و همچنین ابزارهای مشتقه در بازار سرمایه اشاره کرد، که بیشتر افراد در بازار سرمایه با این نوع از اوراق در ارتباط می باشند. اوراق بدهی، اوراقی هستند، که ابزارهایی با درآمد ثابت در آن مورد معامله قرار می گیرد. اوراق مشتقه نیز اوراقی می باشند که در بازار معاملات ابزارهای مبتنی بر دارایی ها مالی و یا فیزیکی در آن معامله می گیرد. در این اوراق اختیار معامله و قرارداد آتی وجود دارد. اوراق نوع سوم، اوراق سهامی می باشد، که به وسیله شرکت های سهامی عادی و یا ممتاز در آن داد و ستد می گردد.

  • اوراق بدهی

اوراق بدهی را با نام های دیگری نیز در بازار بسیاری از افراد می شناسند. از جمله نام های آن می توان به اوراق قرضه اسناد و یا اوراق بهادار به صورت کلی اشاره کرد. این نوع از اوراق، اوراقی می باشند که بر اساس آن انتشار دهنده اوراق متعهد می شود، که به صورت سالانه سودی را به دارنده آن بپردازد. علاوه بر آن در زمان سر رسید اصل مبلغ را بازپرداخت نماید. دارنده اوراق بدهی به عنوان بستانکار حق دریافت اصل پول و سود اوراق را دارد ولی با این وجود در شرکت و یا سازمان و موسسه ای که اوراق را فروخته است، هیچ گونه فعالیت و مالکیتی ندارد. از جمله اوراق بهادار در دوره کنونی می توان به اوراقی مانند اوراق خزانه دولت، اوراق صکوک شرکتی و یا اوراق مرابحه و غیره اشاره کرد.

اما این که چرا اسم این اوراق را به نام اوراق بدهی گذاشته اند، می تواند چندتا دلیل داشته باشد. دلیل اول این است، که این نوع اوراق بیشتر برای شرکت هایی است، که نقدینگی بالایی ندارند به همین دلیل سعی در فروش اوراق و به دست آوردن نقدینگی مورد نیاز دارند. از دلایل دیگر می توان به انجام پروژه های جدید و یا افزایش دارایی صورت می گیرد.

  • اوراق حقوق صاحبان سهام

اوراق بهادار سهام یکی از متداول ترین و رایج ترین نوع اوراق بهادار می باشد. این نوع از سهام ها دارای ارزش اسمی می باشند. بر اساس میزان سرمایه ای که شرکت دارد، می تواند تعداد آن متغیر باشد. ارزش اسمی این سهام ها نیز برابر با ۱۰۰ تومان در بازار محسوب می شود. در این نوع از سهام دارنده سهام در مالکیت شرکت نقش دارد و می تواند در آن اثر گذار باشد. بنابراین این نوع از سهامداران دارای حق رای نیز می باشند.

  • اوراق مشتقه

نوع سوم از اوراق به اوراق مشتقه شهرت دارند. این نوع از اوراق به قراردادها مالی گفته می شوند که معمولا ازرش آن ها به دلیل کالای فیزیکی و یا مالی می گیرد. این دارای می تواند به صورت سهام، کالا، نرخ های بهره و یا غیره باشد.

این اوراق ها را می توان در بازار بورس و یا خارج از آن مورد معامله قرار داد. با این تفاوت که اوراق مشتقه داخل بورس استاندارد سازی شده و دارند قانون گذاری می باشند. ولی این اوراق در خارج از بورس هیچ گونه قانونی ندارد و اصلا قانون گذاری نشده اند. از جمله اوراق مشتقه می توان به قراردادهای سلف، قراردادهای آتی، قراردادهای اختیار معامله و قراردادهای معاوضه اشاره کرد.

اهمیت اوراق بهاردار در بازار بورس

یکی از مهم ترین و اصلی ترین استفاده از اوراق بهادار در بازار بورس است. این اوراق ها در بازار بورس تاثیرات زیادی دارند، که از جمله آن ها می توان به این موارد اشاره کرد:

  • تجهیز بهینه منابع: یکی از مهم ترین و اصلی ترین کاربردهای اوراق بهادار در بازار بورس تخصص بهینه منابع می باشد. با استفاده از اوراق بهادار در بورس می توان منابع بیشتری را جذب کرد و سرمایه های ریز و درشت در جامعه را تجهیز نمود و به سمت تولید اقتصادی سوق داد. بنابراین برای افزایش سرمایه گذاری و همچنین ایجاد اشتغال و غیره بسیار مناسب و مفید است.
  • تجهیز منابع: از دیگر اثراتی که اوراق بهادار در بازار بورس دارد، تجهیز منابع مالی است. با انتشار اوراق بهادار می توان وجوه لازم را برای سرمایه گذاری به دست آورد. این روش، یکی از ارزان ترین و مناسب ترین روش ها برای تامین مالی می باشد.
  • توزیع عادلانه درآمد: از دیگر اثراتی که اوراق بهادار دارد، توزیع عادلانه در آمدها می باشد. انتشار اوراق بهادار به معنی تقسیم تقسیم مالکیت واحدهای اقتصادی بزرگ در میان گروه های مردمی است که به این صورت بتوانند تسهیم سود را به دنبال داشته باشد. بنابراین این امر برای تحقق عادلانه درآمد و ایجاد احساس آرامش در جامعه بسیار مهم است.
  • رقابتی شدن بازار: از دیگر اثرات اوراق بهادار در بازار بورس می تواند رقابتی شدن بازار باشد. در نتیجه احتمال سوء استفاده و همچنین ایجاد سرمایه های انحصاری را از بین می برد و نرخ های سود را به نرخ های واقعی موجود در بازار بسیار نزدیک تر می کند.

بنابراین در مجموع و در نهایت می توان گفت که استفاده از اوراق بهادر در بسیاری از مواقع موجب تسهیل کارها و تنظیم وضعیت اقتصادی در کشور می باشد. با عرضه اوراق بهادار می تواند به پویایی و اشتغال بیشتر در جامعه کمک کرد.