همه ما اسم اوراق مشارکت را به احتمال زیاد تاکنون شنیده ایم. ولی با این وجود، کمتر کسی است که اطلاعات لازم و کافی در این مورد داشته باشید. به همین دلیل، در این مطلب به صورت خلاصه و اجمالی به بررسی اوراق مشارکت می پردازیم. با داشتن اطلاعات و آگاهی های لازم در این صورت، می تواند در خرید اوراق مشارکت بهتر و دقیق تر تصمیم گیری کرد و سرمایه خود را به درستی سرمایه گذاری نمود.

اوراق مشارکت

در بازار بورس اوراق بهادار، به جز عرضه سهام و حق تقدم، اوراق دیگری نیز عرضه می شود. از این اوراق به عنوان اوراق بهادار یاد می گردد. اوراق مشارکت می توان گفت که ترجمه ای است از اصطلاح انگلیسی آن یعنی participation papers می باشد. از این رو، به صورت رسمی و کتابی می توان گفت که منظور از اوراق مشارکت اوراقی است که به صورت با نام و یا بی نام به بازار عرضه می شود. این اوراق به موجب قانون و همچنین با مجوز بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران به قیمت اسمی مشخص و برای مدت زمان معین و مشخص به بازار عرضه می گردد. هدف از عرضه اوراق مشارکت تامین بخشی از نیازهای مالی طرح های عمرانی و انتفاعی دولت که مندرج در قوانین بودجه سالانه کشور است می باشد. از این رو، دولت ها برای تامین منابع مالی و مواد اولیه مورد نیاز برای واحدهای تولیدی توسط شرکت ها، شهرداری ها، موسسات و نهادهای عمومی غیر دولتی و همچنین موسسات عام المنفعه و غیره اقدام به انتشار اوراق مشارکت می کند. بنابراین این اوراق از طریق عرضه عمومی در اختیار سرمایه گذاران قرار می گیرد. با توجه این که این تعریف، می توان گفت که تعریف رسمی و اصلی این اوراق می باشد. ولی با این حال، به دلیل پیچیده بودن و همچنین طولانی بودن شاید برای همه قابل درک نباشید. از این رو، می توان به صورت خلاصه و ساده اوراق مشارکت را این طور تعریف کرد. این اوراق، اوراقی هستند که بیانگر مشارکت دارنده ای آن در یک طرح است. به این صورت که شخص سرمایه خود را به یک شرکت می دهد تا این شرکت با استفاده از آن سرمایه بتواند طرح های توسعه خود را به اجرا گذارد. البته شرکت در ازای دریافت این سرمایه اقدام به پرداخت سود برای سرمایه گذار می کند.

انواع اوراق مشارکت

با توجه به این نکته که اوراق مشارکت یکی از راه های اصلی تامین سرمایه شرکت ها و موسسات مالی مختلف می باشد. بنابراین می توان گفت که این اوراق دارای انواع و اقسام مختلف و متفاوتی می باشد. از جمله انواع اوراق مشارکت می توان به این موارد زیر اشاره کرد.

اوراق مشارکت بانک مرکزی، اوراق مشارکت وزارتخانه ها و شرکت های دولتی، اوراق مشارکت شرکت های پذیرفته شده در بورس اشاره کرد. این سه نوع از جمله اوراق مشارکت اصلی و رایج می باشند، که امروزه در بازار بورس اوراق بهادار عرضه می شوند.

  • اوراق مشارکت بانک مرکزی

این اوراقی، از جمله اوراقی هستند که برای اجرای سیاست های اقتصادی دولت و به وسیله بانک مرکزی منتشر می شوند. اوراق مشارکت بانک مرکزی قابلیت بازخرید به وسیله بانک عامل را دارند. معمولا این نوع از اوراق بهادار در بازار بورس قابل معامله نمی باشند.

  • اوراق مشارکت وزارتخانه ها و شرکت های دولتی

همانطور که گفته شد، نوع دیگری از اوراق مشارکت، مربوط به اوراق مشارکت شرکت ها و وزارتخانه های دولتی می باشد. این اوراق به وسیله وزارتخانه ها و شرکت های دولتی برای تامین مالی پروژه های عمرانی خود منتشر می شود. این اوراق هم قابلیت و امکان بازخرید به وسیله بانک عامل خود را دارد. ولی مانند اوراق دسته اول، قابلیت معامله در بازار بورس را ندارد.

  • اوراق مشارکت شرکت های پذیرفته شده در بازار بورس

نوع سوم از اوراق مشارکت، اوراق متعلق به شرکت هایی هستند که در بازار بورس پذیرفته شده اند. این اوراق برای تامین مالی شرکت های موجود در بورس انتشار می یابد. مهمترین و اصلی ترین تفاوتی که این اوراق با اوراق های مشارکت قبلی دارد، امکان و قابلیت معامله آنها در بازار بورس می باشد.

بنابراین و به طور کلی می توان به سه دسته از اوراق مشارکت اشاره کرد. از این میان، تنها اوراقی که قابلیت عرضه و معامله در بازار بورس را دارند، اوراق مربوط به شرکت های پذیرفته شده در بازار بورس می باشند. از این رو، در زمان خرید انواع اوراق مشارکت، باید به انواع آنها توجه کرد و بر این اساس اقدام به خرید و فروش آن نمود.

ویژگی های اوراق مشارکت

با توجه به آنچه که در بالا گفته شد، می توان به برخی از ویژگی های اصلی و اساسی این اوراق اشاره کرد. از جمله ویژگی هایی که به صورت کلی و عمومی اوراق مشارکت دارند، می توان به موارد زیر اشاره کرد.

  • بانام و یا بی نام بودن

همان طور که در تعریف اوراق مشارکت گفته شد، این اوراق می تواند بی نام و یا با نام باشد. اوراق با نام تنها به نام دارنده آن می باشد. از این رو، در صورت گم شدن و یا مفقودی امکان فروش و بهره مندی از مزایایی آن وجود ندارد. اما اوراق بی نام به نوعی اوراق حامل می باشند. بنابراین باید نسبت به نگهداری آنها دقت زیادی داشت.

  • قابل تبدیل به سهام بودن

از دیگر ویژگی اوراق مشارکت می باشد. اوراقی می تواند به سهام تبدیل شود که به وسیله ناشر بورسی منتشر می شوند. این اوراق در زمان سررسید و یا تحقق سود، به سهام تبدیل می شوند.

  • اوراق مشارکت قابل تعویض با سهام

یکی دیگر از ویژگی های این اوراق قابلیت تعویض آن با سهام می باشد. این اوراق به وسیله شرکت های سهامی عام منتشر می شوند و در تاریخ سر رسید آن می توان به جای اصل مبلغ آن را به سهام شرکت تعویض کرد.

سود اوراق مشارکت

بعد از آشنایی با اوراق مشارکت و انواع و اقسام آن، یکی از مهمترین و اصلی ترین سوالاتی که برای بسیاری از افراد مطرح می شود، سود این اوراق می باشد. میزان سودی که اوراق مشارکت دارد و چگونگی بهره مندی از آن می تواند یکی از اصلی ترین و مهمترین دغدغه های دارندگان این اوراق باشد. از این رو، در ادامه به بررسی سود اوراق مشارکت می پردازیم و نکاتی را در ارتباط با این موضوع تقدیم شما می کنیم.

در درجه اول باید توجه داشت که اوراق دارای سود تضمین شده می باشند که به صورت علی الحساب به سرمایه گذار پرداخت می شود. اما بعد از پایان تاریخ ناشر اوراق موظف به پرداخت سود قطعی به سرمایه گذار می باشد. معمولا سود قطعی بیشتر از سود علی الحساب می باشد. در نتیجه مابه التفاوت آن به سرمایه گذار پرداخت می گردد. نکته دیگر معاف از مالیات بودن سود اوراق مشارکت است. به همین دلیل است که این اوراق جذابیت زیادی در بین مردم دارد. در کنار این ها، باید به این نکته اشاره کرد، که سود این اوراق در فواصل زمانی تعیین شده مانند یک ماهه، سه ماهه و یا به وسیله برگه های همراه اوراق مشارکت به سرمایه گذار تحویل می گردد. در نهایت در مورد سود اوراق مشارکت باید گفت که سود اعلامی برای این اوراق به صورت یکساله ۲۰ تا ۲۲ درصد می باشد. البته هر چه میزان سود بیشتر باشد، در نتیجه با استقبال بیشتری از سوی مردم مواجه می شود.