بسیاری از افراد که به سرمایه گذاری در انواع بازارهای مالی و غیره می پردازند. اصطلاح ریست نکول می تواند آشنا باشد. از این اصطلاح برای تعریف ریسک های سرمایه گذاری استفاده می شود. بنابراین برای افرادی که سرمایه گذاری در بازار بورس و یا سهام و غیره می کنند، اصطلاح نکول آشناست.

ریسک و انواع آن

قبل از این که بخواهیم به بررسی ریسک نکول بپردازیم، ابتدا باید، در مورد ریسک و انواع آن اطلاعاتی داشته باشیم. تنها در این صورت است، که می تواند این ریسک را از میان انواع ریسک های مالی تشخیص داد.

هر گونه پس انداز و سرمایه گذاری دارای ریسک می باشد. به صورت کلی ریسک ها را به دو دسته سیستماتیک و ریسک غیر سیتماتیک تقسیم بندی کرد. ریسک سیستماتیک یکی از ریسک های بازار شناخته می شود که می تواند بر روی کل بازار و یا درصدی از آن تاثیر بگذارد. این ریسک بیشتر به دلیل سیاسی و یا اقتصادی می تواند ایجاد شود. از جمله متداول ترین و مهم ترین ریسک های سیستماتیک می توان به ریسک نرخ بهره؛ ریسک تورم، ریسک ارزی، ریسک نقدینگی و ریسک اجتماعی سیاسی اشاره کرد.

اما ریسک غیر سیستماتیک به عنوان نوعی ریسک خاص شناخته می شود. این نوع ریسک بیشتر مربوط به یک صنعت و یا شرکت خاص است. بنابراین در این نوع ریسک خطر از دست دادن سرمایه به دلیل ریسک یک شرکت و یا صنعت وجود دارد. از جمله این نوع ریسک ها می توان به تغییر در مدیریت، بازگشت محصول، و غیره اشاره نمود. در کنار این دو نوع کلی ریسک، برخی دیگر از ریسک ها وجود دارند که به آن ها ریسک تجاری، اعتباری و یا ریسک نکول می گویند.

نکول چیست؟

اگر بخواهیم از لحاظ لغوی این واژه را تعریف کنیم، باید بگویم که نکول در دیکشنری معین به معنی خوداری کردن از پرداخت وجه حوله، برات و مانند آن است. از این رو، به طور کلی اصطلاح نکول را به ریسک های سرمایه گذاری تعریف می کنند. منظور از این ریسک، ریسکی است که در آن یک طرف قرار داد نتواند در قبال قراردادی که بسته است، به تعهدات خود عمل کند. حال می خواهد بخشی از تعهدات باشد و یا تمام تعهدات. علاوه بر این خواسته و یا ناخوسته بودن هم در این عمل نقش ندارد. یعنی یک طرف قرار داد می تواند به صورت خواسته و یا ناخواسته به همه و با بخشی از تعهدات خود عمل نکند. در این شرایط می توان گفت که نکول به وجود آمده است.

بنابراین این ریسک زمانی به وجود می آید که یک طرف معامله نخواهد و یا نتواند به تعهدات خود در زمان مقرر و تعیین شده در قرار داد عمل نماید. بنابراین به ریسک عدم ایفای تعهد نکول گفته می شود. از لحاظ تاریخی این نوع از ریسک سرمایه گذاری یکی از قدیمی ترین ریسک ها در حوزه مالی است که در حوزه سرمایه گذاری می تواند به وجود آید. برای درک بهتر این مفهوم می توان مثال ها و نمونه های مختلفی آورد. اما ساده ترین و راحت ترین مثالی که در این زمینه وجود دارد، می تواند گرفتن وام باشد. بر اساس قرارداد فردی وامی را دریافت می کند که باید به صورت مشخص شده آن را باز پرداخت نماید. اما گاهی به صورت ناخواسته و یا خواسته به تعهدات خود عمل نمی کند و در این شرایط ریسک نکول رخ می دهد، که وام گیرنده به تعهدات خود عمل نمی کند.

عوامل موثر بر ریسک نکول

برای این که ریسک نکول به وجود آید، عوامل مختلفی می تواند بر آن نقش داشته باشد. چرا که شرایط و فاکتورهای مختلفی می تواند بر یک طرف قرارداد تاثیر بگذارد و اجازه عمل به تعهدات را ندهد. از جمله این عوامل می توان به این موارد اشاره کرد:

– شرایط سیاسی

گاهی تغییراتی که سیاست های داخلی و خارجی یک کشور به وجود می آید، سبب می شود، که افرادی نتوانند به قراردادها و تعهدات خود عمل نماید.

– تغییر سیاست های مالی و پولی دولت

از دیگر شرایطی که می تواند سبب ایجاد ریسک نکول شود، تغییراتی است که در سیاست های مالی و پولی می تواند ایجاد شود. اتخاذ سیاست های مالی انقباضی و یا تغییر در نرخ بهره بانکی و غیره از جمله آن می باشند.

– تغییرات اقتصادی

تغییرات اقتصادی از مهم ترین و اصلی ترین فاکتورهایی هستند، که ریسک نکول را می تواند به وجود آورد. گاهی به دلیل تورم های ناگهانی و تغییرات شدیدی قیمت سبب می شود که یک طرف قرارداد نتواند به تعهدات خود عمل نماید.

– تغییرات در قوانین

از دیگر شرایطی که می تواند سبب شود، فردی به تعهدات خود در یک قرارداد نتواند عمل کند، تغییراتی است که در قوانین و بخشنامه ها به وجود می آید. در برخی موارد تغییرات ناشی از بروکراسی اداری و بخشنامه ها و غیره سبب می شود، که این ریسک به وجود آید.

– حوادث طبیعی و غیر مترقبه

از دیگر عواملی که سبب ایجاد ریسک نکول می گردد، حوادث طبیعی می باشند. حوادثی مانند لزلزله، سیل، آتش سوزی و یا جنگ و غیره هم شرایطی را به وجود می آورد، که افراد درگیر و متاثر از این حوادث نتوانند به تعهدات و قراردادهای خود عمل نمایند.

– تغییر بازار سرمایه

از دیگر عوامل و فاکتورهایی که می تواند سبب ایجاد ریسک نکول شود، تغییرات به وجود آمده در بازار سرمایه است. بالا و پایین شدن شاخص ها می تواند بر توان مالی طرفین تاثیر گذاشته و سبب ناتوانی در عمل به تعهدات شود.

در کنار این عوامل می توان به دیگر عوامل و فاکتورهایی که سبب ایجاد ریسک نکول می شود نیز اشاره کرد. عواملی مانند لغو معافیت های مالیاتی، افزایش دستمزده ها، آشوب و اعتصابات، افزایش رقبا، تغییر در ماهیت کار و غیره از دیگر عواملی هستند که می توانند سبب ایجاد ریسک نکول شوند.

تحلیل و بررسی ریسک

برای این که بتوان از ایجاد انواع ریسک ها به ویژه ریسک نکول پیشگیری کرد، باید بتوان آن را تجزیه و تحلیل نمود. تجزیه و تحلیل ریسک فرایند ارزیابی احتمالی وقوع یک اتفاق منفی است. این اتفاق منفی می تواند در شرکت ها، دولت ها و یا محیط زیست و غیره باشد. بنابراین در تجزیه و تحلیل ریسک مطالعه کامل و جامعی از عدم اطمینان در یک دوره معین بررسی می شود و شرایطی که می تواند سبب ایجاد ریسک نکول شود، را بررسی می کنند و در صورت امکان آن را پیش بینی و با ارائه راهکار و برنامه مانع از به وجود آمدن آن می شوند. بنابر این به این صورت می تواند اثرات منفی این گونه ریسک را به حداقل کاهش داد. تجزیه و تحلیل ریسک ها می تواند کمی و یا کیفی باشد. در تجزیه و تحلیل کمی با استفاده از شبیه سازی و آمارهای قطعی تجزیه و تحلیل صورت می گیرد. در این نوع تجزیه و تحلیل مقادیر به صورت عددی نشان داده می شود. اما در تجزیه و تحلیل کیفی به صورت نوشتاری عدم قطعیت ها، ارزیابی ها و غیره مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار می گیرد و برنامه ها و اقدامات متقابل صورت می گیرد.

در نهایت باید گفت که همه آن چیزی که در این مطلب گفته شد، مربوط به ریسک نکول بود که به صورت ناخواسته و پیش بینی شده به وجود آید. در صورتی که یک طرف قرار داد به صورت خواسته و ارادی به تعهدات خود عمل نکند، در آن صورت نیاز به بررسی و رعایت فاکتورهای دیگر می باشد.